Dagstructuur bij dementie: een dagschema voor thuis

Waarom een vaste dagstructuur helpt

Bij dementie wordt het steeds moeilijker om te onthouden wat er vandaag gebeurt, welke dag het is of wat er net is gebeurd. Dat kan onzeker maken. Veel mensen met dementie vragen daarom vaak hetzelfde: ‘Hoe laat komt de thuiszorg?’ of ‘Moeten we vandaag nog weg?’

Een vaste dagstructuur kan die onzekerheid kleiner maken. Als de dag steeds ongeveer hetzelfde verloopt, hoeft er minder onthouden te worden. En een zichtbaar dagschema geeft een antwoord dat altijd klaarligt, ook als jij er even niet bent.

Voor mantelzorgers kan het ook rust geven. Je hoeft niet tien keer per dag dezelfde vraag te beantwoorden, maar je kunt wijzen: ‘Kijk maar, het staat hier.’

Sommige mensen met dementie worden aan het eind van de middag onrustiger. Een rustig, vast moment op die tijd, zoals samen thee drinken of een korte wandeling, kan dan extra houvast geven.

Zo maak je een dagschema bij dementie

Kijk naar het ritme dat er al is

Begin niet met een nieuw schema, maar met de gewoontes die er al zijn. Hoe laat staat iemand op? Wanneer wordt er gegeten? Is er een vast moment voor de krant, een wandeling of een kopje koffie? Juist die bekende dingen geven houvast. Bouw het schema daaromheen.

Laat de persoon meedenken

Maak het schema samen, zolang dat kan. Wat vindt iemand belangrijk? Wat wil hij of zij zelf blijven doen? Een schema dat over iemands hoofd heen wordt gemaakt, voelt al snel betuttelend. Een schema dat je samen maakt, wordt een hulpmiddel.

Kies volwassen plaatjes

Gebruik geen vrolijke kinderplaatjes. Kies foto's van echte dingen (de eigen koffiekop, de eigen fiets, de gezichten van de kinderen of van de thuiszorg) of rustige, volwassen pictogrammen. Zet er altijd een duidelijk woord bij, in grote letters. Meer over het kiezen van plaatjes lees je in pictogrammen kiezen en gratis vinden.

Houd het eenvoudig

Te veel informatie maakt onrustig. Een schema met de dagdelen (ochtend, middag, avond) en per dagdeel twee of drie dingen is vaak genoeg. Zet ook de dag en de datum erbij, groot en duidelijk.

Hang het op een vaste plek

Kies een plek waar iemand vaak kijkt, zoals naast de stoel in de woonkamer of bij de keukentafel. Verplaats het schema niet. Juist door de vaste plek weet iemand het te vinden.

Een voorbeeld: een rustige dinsdag

Met namen erbij wordt het schema persoonlijk en duidelijk. ‘Els komt langs’ zegt meer dan ‘bezoek’.

Met respect

Een dagschema bij dementie moet iemand helpen, niet kleiner maken. Een paar dingen om op te letten:

• Spreek volwassen taal. ‘Koffie drinken met Els’, niet ‘koffietijd!’.
• Laat ruimte voor eigen keuzes. Leg niet elk kwartier vast. Laat ruimte voor wat iemand zelf wil.
• Houd privé wat privé is. Een schema met het wassen of een afspraak bij de huisarts hoeft niet voor elke bezoeker zichtbaar te zijn.
• Verbeter niet steeds. Zegt iemand dat het maandag is terwijl het dinsdag is, wijs dan rustig naar het schema in plaats van te zeggen dat het fout is.
• Houd rekening met goede en slechte dagen. Op een slechte dag mag het schema eenvoudiger. Haal dan liever iets weg dan alles door te drukken.
• Vraag wat iemand ervan vindt. Ook met dementie merkt iemand of een hulpmiddel prettig voelt of niet.

Het schema aanpassen in de loop van de tijd

Dementie verandert. Wat nu werkt, werkt over een half jaar misschien niet meer. Kijk daarom regelmatig of het schema nog past:

• In het begin is een agenda of een weekoverzicht vaak genoeg, met woorden en tijden.
• Later werkt een dagschema met foto's en dagdelen vaak beter, zonder precieze tijden.
• Nog later helpt het soms om alleen te laten zien wat er nu gebeurt en wat er straks komt. Twee kaarten in plaats van een hele dag.

Er zijn ook hulpmiddelen die de dag en het dagdeel laten zien, zoals een kalenderklok, ook wel dementieklok genoemd. Die kan goed naast een dagschema staan.

Twijfel je wat past bij de fase waarin iemand zit? De huisarts, een casemanager dementie of een ergotherapeut kan met je meedenken. In Nederland kun je via de huisarts vragen naar een casemanager dementie.

Papier of een scherm?

Voor veel mensen met dementie is papier het vertrouwdst. Met de gratis dagschema-maker maak je een geprint schema met grote plaatjes en duidelijke woorden. Je kunt de namen van de plaatjes aanpassen in je eigen woorden, en tijden tonen of verbergen.

Een scherm kan handig zijn als de dag vaak verandert, of als familie op afstand meehelpt. Met GentleTime plan je de dag samen met anderen, ook als je niet in de buurt woont, en ziet de persoon zelf wat er nu gebeurt en wat er daarna komt. Dat kan op een tablet in de woonkamer of op een smartwatch, met een zachte trilling bij elke wissel.

Wees wel eerlijk over wat haalbaar is. Een nieuw apparaat is voor iemand met dementie niet altijd makkelijk. Een horloge werkt vaak het best bij iemand die al gewend is om een horloge te dragen. Meer daarover lees je in een smartwatch als dagschema. En hoe je een schema opbouwt, lees je in een dagschema met pictogrammen maken.

Veelgestelde vragen

Helpt een dagschema bij dementie?

Veel mantelzorgers merken dat een vaste dagstructuur en een zichtbaar schema houvast geven, vooral in de eerdere fases. Het verschilt per persoon. Probeer het en kijk hoe iemand reageert.

Kan ik beter foto's of pictogrammen gebruiken?

Foto's van bekende mensen, dingen en plekken zijn vaak het duidelijkst. Pictogrammen kunnen ook, als ze rustig en volwassen zijn. Zet er altijd een woord bij.

Moet ik tijden op het schema zetten?

In het begin kan dat helpen. Later werken dagdelen (ochtend, middag, avond) vaak beter, omdat precieze tijden onrust kunnen geven als iets uitloopt.

Wat als mijn vader of moeder het schema niet wil?

Dwing het niet. Vraag wat hij of zij zelf fijn zou vinden, of begin met één ding, zoals een briefje met de afspraken van vandaag. Soms groeit het vanzelf. De huisarts of een casemanager kan meedenken.

Waar vind ik hulp bij dementie thuis?

Begin bij de huisarts. In Nederland kun je ook vragen naar een casemanager dementie. In Vlaanderen kun je terecht bij je ziekenfonds of bij een regionaal expertisecentrum dementie.