Pictogrammen voor een dagschema: kiezen, gebruiken en gratis vinden

Wat zijn pictogrammen?

Een pictogram is een vereenvoudigd plaatje met één betekenis. Denk aan het poppetje op de deur van de wc, of het bestek op een bord langs de snelweg. In de zorg en het onderwijs zeggen we meestal ‘picto's’. Je ziet ze op dagritmekaarten in de klas, op planborden thuis en in communicatieboekjes.

Picto's helpen omdat ze blijven staan. Een gesproken zin is weg, een plaatje kun je nog eens bekijken. Voor wie moeite heeft met taal, met veel prikkels of met het overzien van de dag, kan dat veel schelen. Daarom worden ze veel gebruikt bij kinderen met autisme, maar ook bij ADHD, een verstandelijke beperking of dementie.

Foto, tekening of symbool?

Er zijn grofweg drie soorten plaatjes:

• Foto's van echte dingen: de eigen beker, de eigen school, de auto van oma. Het meest concreet. Goed voor jonge kinderen en voor wie een tekening nog niet koppelt aan het echte ding.
• Gekleurde tekeningen, zoals Mulberry of ARASAAC. Duidelijk en bruikbaar voor heel veel verschillende activiteiten.
• Heel eenvoudige symbolen met veel contrast, zoals Sclera. Rustig voor het oog.

Er is geen beste soort. Kijk wat je kind begrijpt. Veel ouders beginnen met foto's en stappen later over op tekeningen. Die zijn makkelijker te vinden, en je hebt één plaatje voor ‘eten’ in plaats van tien foto's van tien verschillende borden.

Zo kies je picto's die je kind begrijpt

Eén plaatje, één betekenis

Gebruik voor elke activiteit steeds hetzelfde plaatje. Staat de fiets vandaag voor ‘naar school’ en morgen voor ‘fietsen in het park’, dan raakt je kind in de war. Gaat je kind soms met de fiets en soms met de bus naar school? Maak dan een aparte kaart voor ‘school’ en leg de fiets of de bus ernaast.

Kies het ding, niet het idee

‘Tanden poetsen’ is makkelijk te tekenen. ‘Geduld hebben’ of ‘netjes zijn’ niet. Houd picto's zo veel mogelijk bij concrete handelingen en plekken. Voor dingen als ‘wachten’ of ‘stil zijn’ bestaan ook picto's, maar leg die de eerste keren goed uit.

Zet er een woord bij

Een woord onder het plaatje zorgt dat iedereen hetzelfde zegt: jij, je partner, de oppas, de leerkracht. Kan je kind lezen, dan leest het mee. Kan het nog niet lezen, dan zit het woord ook niet in de weg.

Test het even

Leg twee of drie picto's op tafel en vraag je kind aan te wijzen welke ‘eten’ is. Of pak een kaart en loop samen naar de plek waar het bij hoort. Zo zie je snel of een plaatje werkt.

Stem af met school

Gebruikt de school of de opvang al picto's? Vraag welke set. Het helpt als thuis en school dezelfde plaatjes gebruiken. Dan hoeft je kind niet twee ‘talen’ te leren.

Gratis pictogrammen: de bekendste sets

Er zijn meerdere gratis sets. Ze zijn allemaal bruikbaar, maar de licenties verschillen. Hieronder lees je in gewone woorden wat ze inhouden. Dit is geen juridisch advies: lees de licentie altijd zelf na op de website van de maker, zeker als je iets wilt delen of verkopen.

Mulberry Symbols

Mulberry Symbols is een set van ongeveer 3.000 symbolen, gemaakt door Steve Lee. De tekeningen zijn helder en rustig van kleur. Ze passen ook goed bij tieners en volwassenen, dus niet alleen bij kleine kinderen.

De licentie is CC BY-SA 4.0. Je mag de plaatjes gebruiken, delen en aanpassen, ook als je er geld mee verdient. Voorwaarde is dat je de maker noemt, bijvoorbeeld ‘Mulberry Symbols, © Steve Lee, CC BY-SA 4.0’, en dat je wat je aanpast onder dezelfde licentie deelt.

ARASAAC

ARASAAC is een Spaans project met een heel grote verzameling picto's, getekend door Sergio Palao voor de regering van Aragón. Je kunt er in veel talen zoeken, ook in het Nederlands.

De licentie is CC BY-NC-SA 4.0. De letters NC betekenen: niet voor commercieel gebruik. Thuis of in de klas gebruiken mag dus meestal wel, een boekje met ARASAAC-plaatjes verkopen niet zonder toestemming.

Sclera

Sclera komt uit België en wordt in Vlaanderen en Nederland veel gebruikt. De picto's zijn wit op een zwarte achtergrond. Dat geeft veel contrast, wat voor sommige mensen prettig is. Er zijn er duizenden.

De licentie is CC BY-NC 2.0 BE: gebruiken en delen met naamsvermelding, maar niet commercieel.

Betaalde sets en eigen foto's

Naast de gratis sets zijn er betaalde, zoals de PCS-symbolen van Boardmaker, die veel scholen gebruiken. En je kunt altijd je eigen foto's maken. Die kosten niets, en jij bepaalt wat erop staat. Let wel op de privacy als er andere mensen op staan.

Picto's gebruiken in de praktijk

• Print ze stevig. Gebruik dik papier of lamineer ze, dan gaan ze langer mee.
• Maak ze groot genoeg. Op een planbord zijn kaarten van zo'n 5 tot 8 centimeter breed goed te zien. Voor onderweg mag het kleiner.
• Bewaar ze overzichtelijk. Een doosje of mapje per soort (eten, school, verzorging, buiten) scheelt zoeken.
• Maak een reservekaart. Een kaart met een vraagteken voor ‘iets anders’ of ‘weet ik nog niet’ is handig als er iets onverwachts gebeurt.

Met de gratis dagschema-maker zoek je Mulberry-pictogrammen op een Nederlands woord, zet je ze op volgorde en print je een strook of losse kaarten. Hoe je daar een goed schema van maakt, lees je in een dagschema met pictogrammen maken.

Veelgemaakte fouten

• Te veel details. Een plaatje met een hele keuken, drie mensen en een hond leidt af. Kies het eenvoudigste plaatje.
• Wisselen van set. Houd het bij één stijl. Dan leert je kind de ‘taal’ van de plaatjes sneller.
• Kinderachtige plaatjes voor een volwassene. Voor tieners en volwassenen, bijvoorbeeld met dementie of een verstandelijke beperking, passen rustige tekeningen of foto's beter dan vrolijke kinderplaatjes. Lees daarover meer in dagstructuur bij dementie.
• De maker vergeten. Zet de naam van de maker op wat je deelt, bijvoorbeeld onderaan een geprint schema.

GentleTime gebruikt ook Mulberry Symbols, met de namen in vijf talen, en je kunt er eigen foto's aan toevoegen. Zo zie je dezelfde plaatjes op papier, in de app en op het horloge. Meer daarover in een smartwatch als dagschema.

Veelgestelde vragen

Waar vind ik gratis pictogrammen in het Nederlands?

Mulberry Symbols, ARASAAC en Sclera zijn gratis te gebruiken, elk met een eigen licentie. In de gratis dagschema-maker zoek je Mulberry-picto's meteen op een Nederlands woord en print je ze.

Mag ik picto's gebruiken op school?

Voor gebruik in de klas is dat bij deze drie sets meestal geen probleem, zolang je de maker noemt. ARASAAC en Sclera mag je niet commercieel gebruiken. Lees bij twijfel de licentie op de website van de maker.

Wat betekent CC BY-SA?

CC staat voor Creative Commons, een reeks vaste licenties. BY betekent dat je de maker moet noemen. SA betekent dat je iets wat je aanpast onder dezelfde licentie verder deelt. NC betekent: niet commercieel.

Zijn foto's beter dan picto's?

Niet per se. Foto's zijn het meest concreet en fijn om mee te beginnen. Picto's zijn makkelijker te vinden en werken in heel veel situaties. Veel gezinnen gebruiken allebei door elkaar.

Wat doe ik als er geen picto is voor een activiteit?

Kies een plaatje dat er dichtbij komt en zet er een duidelijk woord onder. Of maak een foto. Gebruik daarna steeds dat ene plaatje voor die activiteit.