Weekplanning bij autisme: zo maak je een overzichtelijk weekschema

Waarom een weekschema naast een dagschema?

Een dagschema laat zien wat er vandaag gebeurt. Maar veel vragen gaan verder dan vandaag. ‘Is het morgen school?’ ‘Wanneer gaan we naar oma?’ ‘Hoeveel nachtjes nog tot mijn verjaardag?’ Voor veel mensen met autisme is het lastig om zo'n week in hun hoofd te overzien. Dagen lijken op elkaar, en ‘overmorgen’ of ‘volgende week’ zijn vage woorden.

Een weekschema maakt de week zichtbaar. Je ziet welke dag het is, welke dagen schooldagen of werkdagen zijn en wanneer er iets bijzonders gebeurt. Dat helpt om je voor te bereiden, en het scheelt een hoop vragen.

Deze gids bevat algemene, praktische ideeën. Elk gezin en elke persoon is anders, dus pas het aan aan wat bij jullie werkt.

Wat zet je op een weekplanning?

Een weekschema hoeft niet alles te bevatten. Het gaat om de grote lijnen:

• Wat voor dag het is. Schooldag, werkdag, vrije dag, weekend.
• Vaste activiteiten. Zwemles op woensdag, therapie op donderdag, voetbal op zaterdag.
• Waar je slaapt of bent. Bij co-ouderschap: welke dagen bij papa en welke bij mama. Of logeren bij opa en oma.
• Bijzondere dagen. Een verjaardag, een schoolreisje, een tandartsafspraak, een studiedag.

De details van elke dag, zoals tanden poetsen of de volgorde van de middag, horen op het dagschema. Zet je die ook op het weekschema, dan wordt het te vol om nog in één oogopslag te lezen.

Dagkleuren

Veel gezinnen en scholen geven elke dag van de week een eigen kleur. Een vaste kleur maakt een dag herkenbaar, ook voor wie de namen van de dagen nog niet kan lezen. ‘Vandaag is het een groene dag, dus we gaan zwemmen.’

Er is geen vaste regel welke kleur bij welke dag hoort. Wat wel belangrijk is:

• Houd de kleuren altijd hetzelfde. Maandag is altijd dezelfde kleur, thuis en op school.
• Stem af met school. Werkt de klas al met dagkleuren, neem die dan over.
• Gebruik duidelijk verschillende kleuren. Twee tinten blauw zijn lastig te onderscheiden.
• Houd het weekend apart. Veel mensen geven zaterdag en zondag een eigen soort kleur, zodat je meteen ziet dat het geen schooldag is.

Zo maak je een weekschema

Kies de vorm

Een weekschema kan op veel manieren:

• Zeven kolommen naast elkaar, van maandag tot en met zondag. Overzichtelijk op een whiteboard of een groot vel.
• Zeven rijen onder elkaar, handig op een smalle deur of een koelkast.
• Een magneetbord met losse kaartjes, zodat je makkelijk iets kunt verplaatsen.
• Een kalender met een vak per dag, voor wie verder vooruit wil kijken.

Hang het op een plek waar iedereen vaak langskomt, op ooghoogte van degene voor wie het is.

Begin bij de vaste dingen

Zet eerst neer wat elke week terugkomt: school of werk, vaste clubs, de dagen bij papa of mama. Dat is de basis. Zo ziet een week er ‘normaal’ uit, en vallen bijzondere dagen meteen op.

Markeer bijzondere dagen

Een bijzondere dag krijgt een eigen teken, zoals een ster of een rand. Zet er een plaatje bij van wat er gebeurt: een taart voor een verjaardag, een bus voor een schoolreisje. Weet je nog niet precies hoe de dag eruitziet, dan kan een vraagteken helpen. Hoe je omgaat met dagen die anders lopen dan normaal, lees je in veranderingen bij autisme.

Laat zien welke dag het is

Een weekschema werkt pas echt als je ziet waar je bent. Gebruik een pijl of knijper die je elke ochtend een dag verschuift, of streep dagen af die voorbij zijn. Laat je kind dat zelf doen, als vast onderdeel van de ochtend.

Aftellen naar een gebeurtenis

‘Over twee weken is je verjaardag’ is voor veel kinderen lastig te begrijpen. Een aftelkalender maakt het concreet: je streept elke dag een vakje af tot de grote dag. Bij jonge kinderen werkt ‘nog zoveel nachtjes slapen’ vaak goed.

Let op: aftellen kan ook spanning geven. Sommige kinderen gaan juist piekeren als ze weken van tevoren weten dat er iets spannends komt. Begin dan later met aftellen, bijvoorbeeld een week van tevoren. Kijk wat bij jouw kind past.

Aftellen helpt niet alleen bij leuke dingen. Ook bij een tandartsbezoek, een verhuizing of de eerste schooldag na de vakantie geeft het houvast. Meer over vakanties en feestdagen lees je in vakantie en autisme.

Een voorbeeld weekschema

Het weekschema laat de grote lijnen zien. Wat er op woensdag na het zwemmen gebeurt, staat op het dagschema van woensdag.

Weekschema bij co-ouderschap

Voor kinderen die in twee huizen wonen, is een weekschema extra waardevol. Ze zien welke dagen ze waar zijn, en wanneer de wissel is. Een paar tips:

• Gebruik in beide huizen hetzelfde schema, met dezelfde kleuren en plaatjes.
• Zet bij elke dag een foto of plaatje van het huis waar je kind slaapt.
• Maak de wisseldag duidelijk zichtbaar, en plan op die dag niet te veel.
• Spreek met elkaar af wie het schema bijwerkt als er iets verandert.

Weekschema en dagschema combineren

Het weekschema geeft het overzicht, het dagschema de details. Zo kun je ze samen gebruiken:

1. Zondagavond: bekijk samen de nieuwe week. Wat komt er? Wat is anders dan normaal?
2. Elke ochtend: verschuif de pijl op het weekschema, en bekijk daarna het dagschema van vandaag.
3. Bij een bijzondere dag: maak een apart dagschema voor die dag, en bekijk het een dag van tevoren alvast samen.

Hoe je het dagschema zelf opbouwt, lees je in dagschema bij autisme.

Een weekplanning voor volwassenen

Ook volwassenen met autisme hebben vaak baat bij een weekoverzicht, bijvoorbeeld op een whiteboard in de keuken. Het helpt om de energie over de week te verdelen: niet drie drukke afspraken op één dag, en na een drukke dag een rustige. Vaste dagen voor boodschappen, de was en administratie maken de week voorspelbaarder. Meer hierover in planning voor volwassenen met autisme.

Veelgemaakte fouten

• Te veel op het weekschema. Alleen de grote lijnen. De details horen op het dagschema.
• Het schema niet bijwerken. Een weekschema dat niet klopt, verliest zijn waarde. Pas het aan zodra er iets verandert.
• Steeds andere kleuren of plaatjes. Houd alles zo vast mogelijk, ook tussen thuis en school.
• Te vroeg aftellen. Begin pas met aftellen als het rust geeft en geen spanning.
• Geen rustige dagen. Een week vol activiteiten is voor veel mensen te veel. Plan ook dagen met weinig.

Een week plannen in GentleTime

In GentleTime plan je per dag. Dagen die elke week terugkomen, sla je op als sjabloon: een maandag-sjabloon, een woensdag met zwemles, een zaterdag. Een nieuwe week zet je dan met een paar klikken klaar, en je past alleen aan wat anders is. Alle begeleiders, zoals beide ouders of een oppas, zien hetzelfde dagprogramma.

Op de smartwatch of telefoon ziet je kind dan elke dag wat er nu is en wat er straks komt, met een zachte trilling bij elke wissel. Het weekoverzicht kun je gewoon op papier aan de muur blijven gebruiken. Lees meer over deze planner bij autisme, of maak gratis een schema om te printen met de dagschema-maker.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen een weekschema en een dagschema?

Een weekschema laat de grote lijnen van de week zien: welke dag het is, school of vrij, en bijzondere dagen. Een dagschema laat zien wat er vandaag gebeurt, in welke volgorde. De twee vullen elkaar aan.

Welke kleur hoort bij welke dag?

Daar is geen vaste regel voor. Belangrijk is dat de kleuren altijd hetzelfde blijven, thuis en op school. Werkt de school al met dagkleuren, neem die dan over.

Hoe ver van tevoren begin ik met aftellen?

Dat verschilt per kind. Voor sommigen geeft aftellen vanaf twee weken rust, anderen worden er juist onrustig van. Begin dan pas een paar dagen of een week van tevoren.

Waar hang ik het weekschema op?

Op een plek waar je vaak langskomt, zoals de keuken of de gang, op ooghoogte van degene voor wie het is. Hangt het dagschema op een andere plek, zorg dan dat het makkelijk is om van het een naar het ander te kijken.

Werkt een weekschema ook bij co-ouderschap?

Ja, juist dan. Een weekschema laat zien op welke dagen je kind waar is en wanneer de wissel komt. Gebruik in beide huizen hetzelfde schema.